Stres oksydacyjny często bywa przedstawiany jako obecność „złych wolnych rodników”, które należy całkowicie usunąć z organizmu. To zbyt duże uproszczenie.
Reaktywne cząsteczki powstają naturalnie podczas oddychania komórkowego, pracy mitochondriów i odpowiedzi układu odpornościowego. W odpowiednich ilościach uczestniczą w przekazywaniu sygnałów między komórkami i regulowaniu wielu procesów fizjologicznych.
Problem zaczyna się wtedy, gdy tempo ich powstawania przekracza możliwości naturalnych systemów ochronnych organizmu. Właśnie taki stan nazywamy stresem oksydacyjnym.
W przypadku nerek ma on szczególne znaczenie. Komórki nerkowe zużywają dużo energii, są stale narażone na kontakt z filtrowanymi substancjami i wykonują intensywną pracę związaną z transportem wody, elektrolitów oraz produktów przemiany materii. Zaburzenie równowagi oksydacyjnej może więc wpływać na ich błony, mitochondria, białka i materiał genetyczny.
W najnowszym badaniu oceniającym stres oksydacyjny u psów i kotów z przewlekłą chorobą nerek wykazano zmiany stężenia moczowych F₂-izoprostanów w zależności od stadium CKD. Wyniki wskazywały, że zaburzenia oksydacyjne mogą być szczególnie istotne we wcześniejszych etapach choroby.
Reaktywne formy tlenu, nazywane skrótowo ROS, to grupa cząsteczek powstających między innymi podczas wykorzystywania tlenu przez komórkę. Należą do nich:
Nie wszystkie są klasycznymi wolnymi rodnikami, ale mogą brać udział w reakcjach prowadzących do utleniania różnych struktur komórkowych.
W prawidłowych warunkach organizm utrzymuje ich ilość pod kontrolą dzięki mechanizmom obejmującym między innymi:
Stres oksydacyjny pojawia się nie dlatego, że w organizmie istnieją reaktywne cząsteczki, lecz dlatego, że zostaje zaburzona równowaga pomiędzy ich produkcją a neutralizowaniem. Takie rozumienie stresu oksydacyjnego stosuje się również w medycynie weterynaryjnej.
Organizm nie dąży do całkowitego zatrzymania wszystkich procesów oksydacyjnych. Niewielkie ilości reaktywnych form tlenu uczestniczą między innymi w:
Z tego powodu celem wsparcia antyoksydacyjnego nie powinno być „wyzerowanie wolnych rodników”. Chodzi o pomoc w utrzymaniu stanu, w którym produkcja reaktywnych cząsteczek nie przekracza możliwości ochronnych organizmu.
Równowaga redoks jest potrzebna do prawidłowego funkcjonowania komórek. Zarówno nadmierne utlenianie, jak i zbyt silne przesunięcie w drugą stronę mogą zakłócać procesy fizjologiczne.
Dwa produkty zawierające nazwę Polyporus umbellatus nie muszą dostarczać identycznego zestawu substancji.
Na skład surowca wpływają między innymi:
W badaniu próbek Polyporus pochodzących z różnych regionów stwierdzono różnice zarówno w całkowitej zawartości polisacharydów, jak i w ich składzie monosacharydowym. Również gatunek grzyba Armillaria, z którym Polyporus pozostaje w symbiozie podczas rozwoju sklerocjum, może wpływać na zawartość wybranych związków aktywnych.
Znaczenie ma także sposób ekstrakcji. Polisacharydy przechodzą przede wszystkim do frakcji wodnych, natomiast część steroli i związków steroidowych lepiej rozpuszcza się w innych rozpuszczalnikach. Dobrze przygotowany ekstrakt powinien być więc oceniany nie tylko przez liczbę miligramów, lecz również przez jego powtarzalność i profil chemiczny.
To jedna z praktycznych zalet stosowania Polyporus w zaplanowanej formule. Opiekun nie musi samodzielnie zestawiać kilku nieporównywalnych ekstraktów ani zwiększać ich ilości w przekonaniu, że więcej surowca zawsze oznacza silniejsze działanie.
Nerki nie są biernym filtrem. W ciągu całej doby ich komórki intensywnie:
Duża część tych procesów wymaga energii wytwarzanej w mitochondriach. Szczególnie aktywne metabolicznie są komórki kanalików nerkowych, które odzyskują z przesączu substancje potrzebne organizmowi.
Im intensywniej pracują mitochondria, tym więcej reaktywnych cząsteczek może powstawać jako produkt uboczny przemian energetycznych. W zdrowej komórce są one kontrolowane. Przy przewlekłym obciążeniu, niedotlenieniu, stanie zapalnym lub uszkodzeniu mitochondriów równowaga może zostać zaburzona.
Błony zawierają dużą ilość lipidów. Reaktywne cząsteczki mogą inicjować ich utlenianie, określane jako peroksydacja lipidów.
W konsekwencji błona może stać się:
F₂-izoprostany, wykorzystywane w badaniach stresu oksydacyjnego u psów i kotów z CKD, powstają właśnie podczas utleniania wielonienasyconych kwasów tłuszczowych. Ich podwyższona obecność może wskazywać na nasilone uszkodzenia lipidów.
Mitochondria jednocześnie wytwarzają energię i są jednym z miejsc powstawania reaktywnych form tlenu. Ich uszkodzenie może więc uruchomić niekorzystne sprzężenie zwrotne:
mniej sprawne mitochondria → więcej reaktywnych cząsteczek → dalsze uszkodzenie mitochondriów.
Zaburzenie pracy tych struktur może ograniczać dostępność energii potrzebnej komórkom kanalików nerkowych do transportu wody i elektrolitów.
Utlenienie białek może zmieniać ich budowę przestrzenną. Dotyczy to również:
Białko o zmienionej strukturze może przestać prawidłowo wykonywać swoje zadanie albo zostać przeznaczone do usunięcia.
Reaktywne cząsteczki mogą uszkadzać DNA. Jednym z markerów takich zmian jest 8-hydroksy-2’-deoksyguanozyna, czyli 8-OHdG.
W badaniu tkanki nerkowej starszych kotów zmiany wskazujące na uszkodzenia oksydacyjne korelowały z apoptozą komórek nerkowych. Autorzy uznali, że proces ten może pojawiać się stosunkowo wcześnie, a nie wyłącznie jako końcowy skutek zaawansowanej CKD.
Przewlekłe uszkodzenie nerek i stres oksydacyjny mogą wzajemnie się nasilać.
Zmniejszenie liczby sprawnych nefronów oznacza większe obciążenie tych, które nadal funkcjonują. Ich zapotrzebowanie energetyczne oraz intensywność transportu mogą wzrastać.
Przewlekłe przeciążenie, zmiany przepływu krwi i procesy zapalne mogą pogarszać pracę mitochondriów, zwiększając produkcję reaktywnych cząsteczek.
Utlenieniu mogą ulegać lipidy, białka, DNA oraz same mitochondria.
Uszkodzone komórki uwalniają sygnały pobudzające odpowiedź zapalną. Komórki odpornościowe również mogą wytwarzać reaktywne formy tlenu.
Przewlekła reakcja zapalna, śmierć komórek i odkładanie macierzy zewnątrzkomórkowej mogą sprzyjać włóknieniu.
W ten sposób początkowe uszkodzenie może prowadzić do kolejnych zaburzeń, nawet jeżeli pierwotna przyczyna nie jest już aktywna. Przegląd dotyczący stresu oksydacyjnego w przewlekłej chorobie nerek psów i kotów wskazuje, że zaburzenie równowagi oksydacyjnej może uczestniczyć w postępie zmian nerkowych, szczególnie w połączeniu z nadciśnieniem, białkomoczem i innymi czynnikami obciążającymi.
U psów z CKD obserwowano oznaki ogólnoustrojowego stresu oksydacyjnego oraz zaburzenia funkcjonowania części komórek odpornościowych.
W badaniu psów z mocznicą i przewlekłą chorobą nerek wykazano zwiększoną produkcję anionorodnika ponadtlenkowego, nasiloną apoptozę neutrofili i pogorszenie części ich funkcji. Wyniki sugerowały, że stres oksydacyjny może wpływać nie tylko na samą tkankę nerkową, lecz również na odporność całego organizmu.
U psów z niedokrwistością związaną z CKD badano także równowagę oksydacyjną wewnątrz krwinek czerwonych. Takie zależności są ważne, ponieważ komórki te są stale narażone na tlen, a ich błony mogą być podatne na peroksydację lipidów.
Dane dotyczące kotów wskazują, że zaburzenia oksydacyjne mogą pojawiać się już we wczesnej CKD.
W badaniu kotów z CKD w stadium 1 i 2 stężenia F₂-izoprostanów w osoczu były wyższe niż u zdrowych zwierząt. Szczególnie wyraźne zmiany występowały w stadium 1, czyli jeszcze przed rozwojem najbardziej nasilonych objawów klinicznych.
Nowsze badania dotyczą także ferroptozy — rodzaju śmierci komórkowej związanego z żelazem, utlenianiem lipidów i osłabieniem ochronnej roli peroksydazy glutationowej 4.
W badaniu stężenia GPX4 w moczu kotów z CKD oceniano związek tego enzymu ze stadium choroby i ostrym pogorszeniem funkcji nerek. Wyniki wskazały, że wskaźnik moczowego GPX4 może w przyszłości okazać się przydatnym biomarkerem ciężkości CKD, choć nadal jest to obszar badań, a nie rutynowy test kliniczny.
W części badań najwyższe stężenia moczowych markerów stresu oksydacyjnego obserwowano na wcześniejszych etapach choroby, a nie w stadium końcowym.
Nie oznacza to, że w zaawansowanej CKD komórki przestają być narażone na uszkodzenia. Wynik moczowego markera zależy również od:
Dlatego niższe stężenie jednego markera w późnym stadium nie powinno być interpretowane jako odzyskanie równowagi oksydacyjnej. Jest to raczej wskazówka, że wczesny etap choroby może stanowić szczególnie ważne okno dla ochrony sprawnych jeszcze komórek. Wniosek ten jest zgodny z wynikami najnowszego badania obejmującego 60 psów i 30 kotów z CKD.
Przejdź do sklepu Pro Salute i wybierz preparat będący uzupełnieniem codziennej opieki nad nerkami, układem moczowym i równowagą organizmu.
