Antyoksydanty często przedstawia się jako substancje „zwalczające wolne rodniki”. W rzeczywistości ich rola jest bardziej złożona. Organizm psa i kota nie próbuje całkowicie wyeliminować reaktywnych form tlenu, ponieważ w kontrolowanych ilościach uczestniczą one między innymi w komunikacji między komórkami, odpowiedzi immunologicznej i przystosowywaniu metabolizmu do aktualnego obciążenia.
Antyoksydanty pomagają przede wszystkim utrzymać równowagę pomiędzy powstawaniem reaktywnych cząsteczek a zdolnością organizmu do ich kontrolowania.
Zapotrzebowanie na składniki wspierające tę równowagę nie jest jednak identyczne przez całe życie. Szczególnego znaczenia nabierają one wtedy, gdy komórki:
Nie oznacza to automatycznie konieczności podawania suplementu. Pierwszym źródłem antyoksydantów powinna być prawidłowo opracowana dieta, dopasowana do wieku, aktywności i stanu zdrowia zwierzęcia.
Antyoksydantem można nazwać substancję, która pomaga ograniczać niekontrolowane reakcje utleniania albo współpracuje z naturalnymi systemami chroniącymi komórki.
Do najważniejszych elementów ochrony antyoksydacyjnej należą:
Nie wszystkie z nich są pozyskiwane bezpośrednio z pokarmu. Część organizm produkuje samodzielnie, wykorzystując aminokwasy, witaminy i składniki mineralne dostarczone z dietą.
To ważne rozróżnienie: dieta antyoksydacyjna nie polega wyłącznie na dodawaniu ekstraktów roślinnych. Musi przede wszystkim dostarczać energii oraz materiału potrzebnego do wytwarzania własnych systemów ochronnych.
Wraz z wiekiem mitochondria mogą pracować mniej wydajnie, naprawa DNA i białek staje się wolniejsza, a rezerwa ochronna komórek stopniowo się zmniejsza. Nie oznacza to, że starszy organizm traci wszystkie mechanizmy obronne. Ma jednak mniej możliwości szybkiego przywracania równowagi po przeciążeniu.
Szczególnie wrażliwe są tkanki o dużym zapotrzebowaniu energetycznym:
Badania prowadzone na starszych psach wykazały, że dieta wzbogacona w szeroką kombinację antyoksydantów i kofaktorów mitochondrialnych może wspierać część funkcji poznawczych. Najlepsze rezultaty obserwowano jednak wtedy, gdy odpowiednie żywienie łączono z aktywnością i wzbogacaniem środowiska, a nie wtedy, gdy opierano postępowanie na jednym składniku.
Najnowszy przegląd badań nad funkcjami poznawczymi starszych psów i kotów również wskazuje, że najlepiej ocenione strategie są zwykle wieloskładnikowe i obejmują jednocześnie żywienie, metabolizm energetyczny oraz środowisko zwierzęcia.
Komórki kanalików nerkowych zużywają dużo energii, ponieważ stale transportują wodę, elektrolity i inne substancje. Zaburzenie pracy mitochondriów, zmiany przepływu krwi, toksyny mocznicowe i przewlekły stan zapalny mogą wpływać na równowagę oksydacyjną.
W badaniu obejmującym psy i koty z przewlekłą chorobą nerek wykazano różnice w moczowych markerach utleniania lipidów zależnie od stadium choroby. Wyniki sugerują, że stres oksydacyjny może być istotny również na stosunkowo wczesnych etapach CKD.
U kotów z niewydolnością nerek dieta uzupełniona witaminami E i C oraz beta-karotenem zmniejszała część ocenianych markerów oksydacyjnego uszkodzenia DNA. Było to jednak krótkie badanie i nie dowodzi ono, że taka suplementacja zatrzymuje rozwój choroby lub poprawia przeżycie.
Inne wyniki pokazują, dlaczego należy zachować ostrożność. Podawanie kotom z CKD pojedynczej dawki witaminy E nie poprawiło ocenianych markerów stresu oksydacyjnego ani niedokrwistości. Nie można więc zakładać, że zwiększenie ilości jednej witaminy automatycznie przełoży się na kliniczną poprawę.
Podstawą postępowania przy przewlekłej chorobie nerek pozostają dieta kliniczna, kontrola fosforu, nawodnienia, białkomoczu, ciśnienia i zaburzeń metabolicznych. Aktualne zalecenia IRIS podkreślają konieczność indywidualnego dopasowania terapii i regularnego monitorowania pacjenta. Warstwa antyoksydacyjna może uzupełniać ten plan, ale nie powinna go zastępować.
Mózg jest szczególnie podatny na zaburzenia oksydacyjne, ponieważ:
U starszych psów wieloskładnikowe diety obejmujące antyoksydanty, witaminy z grupy B, olej rybi, argininę i składniki wspierające mitochondria poprawiały część wyników poznawczych lub objawów zespołu zaburzeń poznawczych. Efektów nie można jednak przypisać jednej witaminie, ponieważ oceniano całe kompozycje żywieniowe.
Badania poszczególnych elementów takich mieszanek wykazały również, że sam antyoksydant nie zawsze dawał korzyść, a odpowiedź zależała od konkretnej substancji i jej połączenia z kofaktorami mitochondrialnymi.
Dlatego u seniora ważniejsze od wysokiej dawki jednego związku jest połączenie:
Wielonienasycone kwasy tłuszczowe są ważnymi elementami błon komórkowych i mogą wpływać na przebieg reakcji zapalnych. Jednocześnie ich liczne podwójne wiązania sprawiają, że są bardziej podatne na utlenianie niż tłuszcze nasycone.
Oznacza to, że znaczenie witaminy E należy rozpatrywać w kontekście ilości oraz rodzaju tłuszczu w całej diecie.
W doświadczeniu przeprowadzonym na starszych psach dieta z bardzo niskim stosunkiem kwasów omega-6 do omega-3 zwiększała peroksydację lipidów i obniżała stężenie alfa-tokoferolu w osoczu. Wyniki pokazują, że zwiększanie podaży wielonienasyconych tłuszczów bez prawidłowego zbilansowania ochrony antyoksydacyjnej nie zawsze jest korzystne.
Nie oznacza to, że olej rybi jest niebezpieczny. Oznacza natomiast, że:
Gotowa karma zawierająca omega-3 powinna być zaprojektowana tak, aby uwzględniała również stabilność tłuszczów i odpowiedni poziom przeciwutleniaczy.
Wysiłek fizyczny zwiększa zużycie tlenu oraz intensywność pracy mitochondriów. Fizjologiczna aktywność pomaga organizmowi przystosowywać własne systemy antyoksydacyjne, ale bardzo długi lub intensywny wysiłek może przejściowo zwiększać utlenianie lipidów i innych struktur.
W badaniach psów zaprzęgowych suplementacja mieszanin antyoksydacyjnych ograniczała część markerów uszkodzeń związanych z wysiłkiem. U psów otrzymujących borówki odnotowano wzrost całkowitego potencjału antyoksydacyjnego po ćwiczeniach, choć sam protokół nie wywoływał znacznych uszkodzeń mięśni.
Nie oznacza to, że każdy aktywny pies powinien otrzymywać dodatkową witaminę E albo owoce. Znaczenie zależy od:
Co więcej, nieprzemyślana suplementacja może nie tylko nie pomóc, ale również pogorszyć wydolność. W jednym z badań dodatkowa witamina C spowalniała wyścigowe charty, mimo że była podawana z zamiarem ograniczania stresu oksydacyjnego.
To kolejny argument, aby nie utożsamiać większej dawki antyoksydantu z lepszym efektem sportowym.
Zapalenie i stres oksydacyjny są ze sobą powiązane. Aktywowane komórki odpornościowe wytwarzają reaktywne cząsteczki jako część odpowiedzi obronnej, a uszkodzone komórki mogą uwalniać kolejne sygnały podtrzymujące stan zapalny.
Takie zależności obserwuje się między innymi w chorobach:
Nie należy jednak traktować antyoksydantu jako środka leczącego stan zapalny. Najważniejsze jest rozpoznanie i kontrolowanie jego źródła.
Jeżeli przewlekłe obciążenie wynika z infekcji, bólu, otyłości, nadciśnienia albo choroby narządu, samo dodanie suplementu nie rozwiązuje problemu. Dieta wspierająca komórki ma sens dopiero jako część szerszego postępowania.
Naturalne systemy ochronne potrzebują:
Zwierzę jedzące zbyt mało może nie otrzymywać odpowiedniej ilości składników potrzebnych do wytwarzania glutationu, enzymów ochronnych i nowych białek. W takim przypadku podstawowym problemem nie musi być brak pojedynczego antyoksydantu, ale niedostateczne żywienie jako całość.
Szczególnej uwagi wymagają zwierzęta:
Najpierw należy ustalić przyczynę słabego apetytu, zapewnić właściwą podaż energii i ograniczyć nudności lub ból. Dopiero później można oceniać potrzebę dodatkowych składników funkcjonalnych.
Witamina E jest rozpuszczalna w tłuszczach i działa przede wszystkim w środowisku lipidowym. Pomaga przerywać reakcje łańcuchowe związane z utlenianiem tłuszczów w błonach komórkowych i w samej karmie.
Jej znaczenie wzrasta przy większej podaży wielonienasyconych kwasów tłuszczowych. Nie oznacza to jednak, że należy automatycznie dodawać kapsułkę witaminy E do każdej karmy zawierającej olej rybi.
Selen jest składnikiem enzymów, w tym peroksydaz glutationowych. Uczestniczy więc w wewnętrznych systemach kontrolujących nadtlenki i chroniących komórki.
Jest potrzebny w niewielkich ilościach. Jednocześnie jego nadmiar może być szkodliwy, dlatego suplementacja „na wszelki wypadek” jest niewskazana.
Psy i koty, w przeciwieństwie do ludzi, zwykle potrafią syntetyzować witaminę C w organizmie. Nie jest więc standardowo traktowana jako składnik, który zdrowy pies lub kot zawsze musi otrzymywać z pokarmem.
Może współpracować z witaminą E i uczestniczyć w środowisku wodnym komórki, ale dodatkowa suplementacja nie jest automatycznie potrzebna. Przykład chartów wyścigowych pokazuje, że duża lub niedopasowana podaż może nie przynosić oczekiwanych korzyści.
Karotenoidy oraz polifenole występują w różnych składnikach roślinnych. Mogą wpływać nie tylko na bezpośrednie reakcje utleniania, ale również na szlaki sygnałowe regulujące własne mechanizmy ochronne komórki.
Nie każdy ekstrakt ma jednak ten sam skład. Znaczenie mają:
Określenie „naturalny antyoksydant” nie jest więc gwarancją skuteczności ani bezpieczeństwa.
Dla zdrowego psa lub kota podstawą powinna być karma pełnoporcjowa dopasowana do etapu życia. Jeżeli zwierzę jest zdrowe, ma prawidłowy apetyt i otrzymuje kompletną dietę, dodatkowy preparat antyoksydacyjny często nie jest potrzebny.
Suplementację warto rozważyć wtedy, gdy:
Najczęstszy błąd polega na jednoczesnym stosowaniu:
Takie połączenie może niepotrzebnie powielać te same substancje.
W badaniach naukowych stosuje się między innymi:
Nie są to jednak standardowe badania przesiewowe wykonywane rutynowo u każdego psa lub kota.
Nie można rozpoznać „niedoboru antyoksydantów” wyłącznie na podstawie:
Takie objawy wymagają normalnej diagnostyki, ponieważ mogą wynikać z bólu, niedokrwistości, choroby nerek, problemów hormonalnych, zapalenia lub niedożywienia.
Najbardziej racjonalny plan obejmuje kilka obszarów jednocześnie.
Dieta powinna dostarczać odpowiedniej ilości energii, pełnowartościowego białka, niezbędnych tłuszczów, witamin i składników mineralnych.
Senior bez rozpoznanej choroby nerek nie powinien automatycznie otrzymywać diety renalnej. Pies sportowy, kot z CKD i zwierzę z nadwagą mają zupełnie inne potrzeby.
Oleje powinny być świeże, prawidłowo przechowywane i podawane w kontrolowanej ilości. Zjełczały tłuszcz może zwiększać ilość produktów utleniania jeszcze przed spożyciem karmy.
Dostosowana aktywność wspiera mitochondria, mięśnie, metabolizm i naturalną adaptację do stresu. Nadmierny wysiłek bez regeneracji może jednak zwiększać obciążenie.
Kontrola bólu, chorób narządów, zapalenia, otyłości i niedożywienia ma większe znaczenie niż dodanie kolejnego przypadkowego suplementu.
Antyoksydanty nie powinny być przedstawiane jako substancje, które:
Ich rola polega na uzupełnianiu naturalnych mechanizmów utrzymujących stabilność komórek.
Przejdź do sklepu Pro Salute i wybierz preparat będący uzupełnieniem codziennej opieki nad nerkami, układem moczowym i równowagą organizmu.
