Nerki najczęściej kojarzymy z filtrowaniem krwi i usuwaniem zbędnych produktów przemiany materii. Ich praca nie kończy się jednak w chwili wytworzenia moczu. Powstały w nerkach mocz musi jeszcze swobodnie przepłynąć przez moczowody do pęcherza.
Dlatego podczas oceny układu moczowego warto patrzeć jednocześnie na nerki oraz drogi, którymi odprowadzany jest mocz. Nawet prawidłowo pracująca nerka może zostać wtórnie obciążona, jeżeli przepływ moczu zostanie utrudniony. Z drugiej strony nie każda zmiana w sposobie oddawania moczu oznacza problem z samymi nerkami.
Układ moczowy psa i kota tworzą:
Nerki i moczowody określa się jako górne drogi moczowe, natomiast pęcherz oraz cewkę moczową zalicza się do dolnych dróg moczowych.
Nerki filtrują krew, uczestniczą w regulowaniu ilości wody i elektrolitów w organizmie oraz wytwarzają mocz. Moczowody są cienkimi przewodami, które transportują mocz z każdej nerki do pęcherza. Podstawową budowę i funkcje układu moczowego opisuje MSD Veterinary Manual w opracowaniu dotyczącym psów i kotów.
Choć moczowody są niewielkimi strukturami, ich drożność ma duże znaczenie dla bezpieczeństwa nerek.
Nerki odpowiadają za znacznie więcej niż samo usuwanie zbędnych substancji. Uczestniczą między innymi w:
Każdego dnia przez nerki przepływa krew, która jest filtrowana. Organizm odzyskuje potrzebną wodę i składniki, natomiast pozostała część płynu tworzy mocz.
Aby cały proces został zakończony prawidłowo, mocz musi opuścić nerkę, przepłynąć przez moczowód, zgromadzić się w pęcherzu, a następnie zostać wydalony przez cewkę moczową. Układ ten działa więc jak połączony system, a nie zbiór niezależnych narządów.
Mocz powinien przepływać z nerek do pęcherza bez przeszkód. Jeżeli moczowód zostanie zwężony lub zablokowany, mocz może zacząć gromadzić się powyżej miejsca przeszkody.
Wzrost ciśnienia może prowadzić do rozszerzenia moczowodu i miedniczki nerkowej. Przy dłuższym utrzymywaniu się takiej sytuacji ucisk może uszkadzać czynny miąższ nerki i ograniczać jej funkcjonowanie. Do możliwych przyczyn niedrożności należą między innymi kamienie, skrzepy, zwężenia, guzy oraz ucisk struktur znajdujących się obok moczowodu. Mechanizm ten opisuje MSD Veterinary Manual w opracowaniu dotyczącym uropatii zaporowej u psów i kotów.
W przypadku całkowitego i obustronnego zablokowania odpływu moczu stan zwierzęcia może pogarszać się bardzo szybko. Niedrożność jednostronna bywa natomiast trudniejsza do zauważenia, ponieważ druga nerka i drugi moczowód nadal mogą odprowadzać mocz.
Oznacza to, że zwierzę z problemem dotyczącym jednego moczowodu może nadal korzystać z kuwety lub oddawać mocz podczas spacerów. Sama obecność moczu nie wystarcza więc do wykluczenia problemu w obrębie górnych dróg moczowych.
Niekoniecznie. Choroby dolnych dróg moczowych często powodują łatwe do zauważenia objawy, takie jak:
Problemy dotyczące nerek lub moczowodów mogą przebiegać mniej charakterystycznie. Zwierzę może stać się mniej aktywne, stracić apetyt, wymiotować, chudnąć albo unikać dotykania brzucha lub okolicy lędźwiowej. Niekiedy pierwszym sygnałem są dopiero nieprawidłowe wyniki badań krwi albo zmiany widoczne podczas badania ultrasonograficznego.
Objawy zależą od lokalizacji, stopnia i czasu trwania utrudnienia przepływu moczu. W przypadku uropatii zaporowej mogą obejmować między innymi osowiałość, wymioty i zaburzenia oddawania moczu, ale przy jednostronnym problemie obraz kliniczny może być mniej wyraźny.
Na nerki warto patrzeć razem z drogami moczowymi także ze względu na możliwość rozwoju zakażenia wstępującego. Bakterie mogą przedostawać się z niżej położonych odcinków układu moczowego w kierunku moczowodów i nerek.
Zakażenie obejmujące miąższ i miedniczkę nerki określa się jako odmiedniczkowe zapalenie nerek. Podejrzenie takiego problemu nie powinno być oparte wyłącznie na obecności bakterii w moczu. Lekarz bierze pod uwagę cały obraz kliniczny, wyniki posiewu, badanie moczu, parametry nerkowe i obrazowanie.
Zalecenia dotyczące rozpoznawania i leczenia zakażeń układu moczowego, w tym odmiedniczkowego zapalenia nerek, zostały przedstawione w wytycznych International Society for Companion Animal Infectious Diseases.
Utrudniony przepływ moczu może dodatkowo sprzyjać utrzymywaniu się zakażenia. Z tego powodu przy nawracających infekcjach nie zawsze wystarcza samo podanie leku przeciwdrobnoustrojowego. Konieczne może być również poszukiwanie przyczyny anatomicznej lub mechanicznej.
Nerki i drogi moczowe są ze sobą połączone, ale nie należy traktować wszystkich zaburzeń jako jednego problemu.
Częste oddawanie niewielkich ilości moczu, parcie na mocz czy długie przebywanie w kuwecie częściej kierują uwagę na pęcherz lub cewkę moczową. Zwiększone pragnienie i produkowanie dużych ilości rozcieńczonego moczu mogą natomiast towarzyszyć zaburzeniom zdolności nerek do zagęszczania moczu.
Podobne objawy mogą mieć jednak wiele przyczyn. Większe pragnienie może występować również między innymi przy cukrzycy, zaburzeniach hormonalnych, chorobach wątroby, stosowaniu niektórych leków czy wysokiej temperaturze otoczenia.
Dlatego obserwacja opiekuna jest początkiem diagnostyki, a nie jej zakończeniem.
Odpowiednia podaż wody pomaga utrzymać prawidłową objętość krwi krążącej oraz umożliwia nerkom regulowanie ilości wydalanego moczu. Odwodnienie może ograniczać przepływ krwi przez nerki i przejściowo wpływać na wyniki badań, w tym stężenie kreatyniny oraz mocznika.
Z drugiej strony wyraźnie zwiększone pragnienie nie zawsze oznacza, że zwierzę jest dobrze nawodnione. Pies lub kot może pić więcej, ponieważ organizm traci większą ilość wody wraz z moczem.
Z tego powodu International Renal Interest Society podkreśla, że wyniki nerkowe należy interpretować z uwzględnieniem nawodnienia pacjenta, badania moczu, obrazu klinicznego i powtarzalności zmian. Przed rozpoznaniem przewlekłej choroby nerek trzeba także wykluczyć przyczyny przednerkowe i pozanerkowe, w tym zaburzenia odpływu moczu.
Codzienna obserwacja nie zastępuje badań, ale może pomóc wcześniej zauważyć zmianę. Warto zwracać uwagę na:
Najwięcej informacji daje nie pojedyncza obserwacja, lecz zmiana względem zwykłego zachowania danego zwierzęcia. Pomocne może być prowadzenie krótkiego dziennika, szczególnie u psów i kotów z rozpoznaną chorobą nerek lub wcześniejszymi problemami układu moczowego.
Nie istnieje jedno badanie, które samodzielnie opisuje cały układ moczowy. W zależności od objawów lekarz może zalecić:
Badanie moczu dostarcza informacji między innymi o jego zagęszczeniu, obecności białka, krwi, komórek, bakterii, kryształów i wałeczków. Obrazowanie pozwala natomiast ocenić wielkość i kształt nerek, miedniczki nerkowe, przebieg moczowodów oraz możliwe przeszkody w odpływie moczu. Zakres wykorzystywanych metod diagnostycznych opisuje MSD Veterinary Manual.
Wyniki krwi mówią więc o skutkach funkcjonalnych, badanie moczu o sposobie pracy układu, a obrazowanie o jego budowie. Dopiero połączenie tych informacji pozwala zobaczyć pełniejszy obraz.
Przejdź do sklepu Pro Salute i wybierz preparat będący uzupełnieniem codziennej opieki nad nerkami, układem moczowym i równowagą organizmu.
