Codzienne wspieranie układu moczowego nie polega na podawaniu jednego preparatu ani na profilaktycznym stosowaniu karmy „urinary” u każdego zwierzęcia. Największe znaczenie mają proste, regularne działania: zapewnienie dostępu do wody, odpowiednio dobrane żywienie, możliwość swobodnego oddawania moczu, utrzymanie prawidłowej masy ciała oraz obserwowanie zmian w zachowaniu psa lub kota.
Warto jednocześnie pamiętać, że układ moczowy obejmuje nerki, moczowody, pęcherz i cewkę moczową. Objawy dotyczące tych struktur mogą wyglądać podobnie, mimo że ich przyczyny są różne. Przykładowo częste oddawanie dużych ilości moczu może towarzyszyć zaburzeniom czynności nerek, natomiast wielokrotne próby zakończone wydaleniem pojedynczych kropli częściej wskazują na problem pęcherza lub cewki moczowej. Wytyczne iCatCare dotyczące chorób dolnych dróg moczowych kotów podkreślają, że podobne objawy mogą wynikać między innymi z idiopatycznego zapalenia pęcherza, kamieni, zakażenia lub niedrożności, dlatego przed rozpoczęciem leczenia trzeba ustalić przyczynę problemu.
Woda jest potrzebna do utrzymania odpowiedniej objętości krwi, przepływu przez nerki, filtracji i wytwarzania moczu. Zwierzę powinno mieć dostęp do czystej wody przez całą dobę, a miski należy regularnie myć i napełniać świeżą wodą.
Aktualne zasady profilaktycznej opieki WSAVA zalecają codzienną wymianę wody oraz dostosowanie sposobu żywienia do gatunku, wieku, aktywności i stanu zdrowia zwierzęcia. Wskazują również, że mokra karma lub dodawanie wody do posiłku mogą zwiększyć pobranie płynów, ale powinny być częścią indywidualnie dobranego planu żywieniowego.
U kota warto ustawić kilka misek w różnych częściach domu. Niektóre koty preferują szerokie naczynia, w których wibrysy nie dotykają brzegów, inne chętniej korzystają z fontanny. Misek z wodą nie należy ustawiać wyłącznie obok jedzenia, kuwety ani w miejscu, w którym kot może zostać zablokowany przez inne zwierzę.
U psa dostęp do wody powinien być łatwy również w nocy, po spacerze i podczas upałów. Starsze zwierzęta oraz pacjenci z problemami ruchowymi mogą potrzebować dodatkowej miski ustawionej bliżej legowiska.
Szczególne znaczenie ma to u pacjentów nerkowych. Zarówno zalecenia IRIS dla kotów z przewlekłą chorobą nerek, jak i zalecenia dla psów wskazują, że świeża woda powinna być dostępna przez cały czas, ponieważ zdolność zagęszczania moczu może być u tych zwierząt osłabiona.
Pies, który zaczyna budzić opiekuna w nocy, albo kot wytwarzający większe grudki w kuwecie może sprawiać wrażenie, że pije „za dużo”. Ograniczenie wody nie rozwiązuje jednak przyczyny problemu i może doprowadzić do odwodnienia.
Zwiększone pragnienie bywa mechanizmem kompensacyjnym. Jeżeli nerki produkują większą ilość rozcieńczonego moczu, organizm pobudza pragnienie, aby uzupełnić straty. Dotyczy to między innymi przewlekłej choroby nerek, ale może występować również przy cukrzycy, zaburzeniach hormonalnych i działaniu niektórych leków.
Nie należy także przeprowadzać w domu prób ograniczania wody w celu sprawdzenia, czy zwierzę potrafi zagęścić mocz. Takie postępowanie może być niebezpieczne, szczególnie u pacjenta z nierozpoznaną chorobą nerek lub zaburzeniami hormonalnymi.
Określenie „karma na układ moczowy” obejmuje produkty o różnym składzie i przeznaczeniu. Jedne mogą być stosowane przy określonym rodzaju kamieni, inne przy przewlekłej chorobie nerek, a jeszcze inne mają zwiększać pobranie wody lub zmieniać skład moczu.
Nie istnieje jedna dieta odpowiednia dla każdego psa i kota. WSAVA podkreśla konieczność indywidualnego dostosowania żywienia do wieku, kondycji, aktywności i chorób zwierzęcia. Przy problemach układu moczowego znaczenie mogą mieć między innymi zawartość wody, fosforu, sodu, białka, wapnia i magnezu oraz wpływ diety na pH moczu.
Nie należy samodzielnie zakwaszać moczu, dodawać soli do karmy ani łączyć kilku preparatów wpływających na jego skład. Zbyt silna zmiana pH może ograniczać powstawanie jednego rodzaju kryształów, a jednocześnie sprzyjać innym zaburzeniom.
U zwierzęcia z rozpoznaną chorobą nerek dieta renalna ma inne zadanie niż dieta przeznaczona do rozpuszczania określonych kamieni. Z tego powodu wyboru karmy nie powinno się opierać wyłącznie na ogólnym napisie „urinary” lub „kidney” na opakowaniu.
Pies powinien mieć możliwość korzystania ze spaceru wystarczająco często, aby nie musiał przez wiele godzin przetrzymywać moczu. Szczególnie dotyczy to szczeniąt, seniorów, zwierząt przyjmujących leki moczopędne oraz pacjentów produkujących większą ilość moczu.
Nagłe domaganie się dodatkowych spacerów nie powinno być traktowane jako nieposłuszeństwo. Może oznaczać wielomocz, ból pęcherza, zakażenie, pogorszenie kontroli zwieraczy lub trudność z dotarciem do miejsca, w którym pies zwykle oddaje mocz.
U kota kluczową rolę odgrywa odpowiednio przygotowana kuweta. Powinna być łatwo dostępna, regularnie czyszczona i ustawiona w spokojnym miejscu, z dala od jedzenia, wody, głośnych urządzeń i ciągów komunikacyjnych.
W domu z kilkoma kotami warto stosować zasadę jednej kuwety na każdego kota oraz jednej dodatkowej, ustawiając je w różnych lokalizacjach. Oficjalne wytyczne FelineVMA dotyczące zachowania kotów zalecają również zapewnienie prywatności i takiego rozmieszczenia kuwet, aby jeden kot nie mógł blokować drugiemu wejścia lub wyjścia.
Dla starszego kota lub pacjenta z chorobą stawów odpowiedniejsza może być duża kuweta z niskim wejściem. Oddawanie moczu obok kuwety nie zawsze jest problemem behawioralnym — zwierzę może nie być w stanie wejść do środka albo kojarzyć kuwetę z bólem.
Stres nie jest jedyną przyczyną problemów układu moczowego, ale u części kotów odgrywa ważną rolę w nawrotach idiopatycznego zapalenia pęcherza.
Pomocne może być:
Materiały International Cat Care dotyczące chorób dolnych dróg moczowych wskazują, że zmniejszanie stresu, zwiększanie pobrania wody i odpowiednie dostosowanie środowiska mogą wspierać postępowanie u kotów z problemami dolnych dróg moczowych.
Nie oznacza to jednak, że każdy problem z oddawaniem moczu jest wynikiem stresu. Krew w moczu, parcie lub oddawanie moczu poza kuwetą wymagają najpierw wykluczenia choroby.
Codzienny ruch wspiera ogólną kondycję zwierzęcia, pomaga utrzymać właściwą masę ciała i ułatwia zauważenie zmian w sposobie poruszania się, zachowaniu oraz oddawaniu moczu.
U psa aktywność powinna być dostosowana do wieku, stanu stawów, serca i nerek. U kota warto stosować krótkie, regularne sesje zabawy, rotować zabawki i zachęcać do zdobywania pokarmu w sposób wymagający ruchu.
Masa ciała powinna być oceniana regularnie. Zarówno jej wzrost, jak i niezamierzony spadek mogą mieć znaczenie. WSAVA zaleca systematyczną ocenę masy i kondycji ciała, ponieważ zapotrzebowanie żywieniowe zmienia się wraz z wiekiem, poziomem aktywności i stanem zdrowia.
Samo stwierdzenie, że zwierzę „częściej sika”, nie wystarcza. Warto sprawdzić, czy pies lub kot:
U kota pomocne jest obserwowanie liczby i wielkości grudek w kuwecie. U psa warto zwracać uwagę na długość mikcji, liczbę prób podczas spaceru i potrzebę dodatkowego wyjścia w nocy.
Prowadzenie krótkiego dziennika może być bardzo pomocne przed wizytą. Warto zapisywać ilość wypijanej wody, częstotliwość oddawania moczu, zmiany apetytu, masę ciała, wymioty oraz przyjmowane leki.
Częste oddawanie moczu, krew w moczu lub parcie nie potwierdzają samodzielnie zakażenia bakteryjnego. Podobne objawy mogą powodować kamienie, idiopatyczne zapalenie pęcherza, niedrożność i inne schorzenia.
Antybiotyk powinien być stosowany wtedy, gdy istnieją odpowiednie wskazania. W zależności od przypadku lekarz może zalecić badanie ogólne moczu, ocenę osadu i posiew. Wytyczne ISCAID dotyczące zakażeń układu moczowego psów i kotów opisują diagnostykę i leczenie infekcji oraz wspierają racjonalne stosowanie leków przeciwdrobnoustrojowych.
Nie należy podawać pozostałości antybiotyku po wcześniejszym leczeniu ani stosować preparatu przepisanego innemu zwierzęciu.
Codzienna obserwacja pomaga wychwycić zmianę, ale nie zastępuje badań. Podstawowa ocena układu moczowego może obejmować badanie krwi, badanie ogólne moczu, jego ciężar właściwy, ocenę osadu, stosunek białka do kreatyniny, posiew, pomiar ciśnienia i badanie ultrasonograficzne.
Zakres diagnostyki zależy od wieku, objawów i wcześniejszych chorób. U seniorów regularne kontrole mogą pozwolić zauważyć stopniową zmianę parametrów zanim pojawią się wyraźne objawy. IRIS wskazuje, że powtarzane badania starszych zwierząt mogą ułatwiać wcześniejsze wykrycie pogorszenia czynności nerek.
U pacjenta z rozpoznaną przewlekłą chorobą nerek monitorowanie nie powinno ograniczać się do kreatyniny. Znaczenie mają również mocznik, SDMA, fosfor, elektrolity, ciężar właściwy moczu, białkomocz, ciśnienie tętnicze, masa ciała, apetyt i nawodnienie. System klasyfikacji IRIS uwzględnia dodatkowo ocenę białkomoczu oraz ciśnienia tętniczego.
Przejdź do sklepu Pro Salute i wybierz preparat będący uzupełnieniem codziennej opieki nad nerkami, układem moczowym i równowagą organizmu.
