Dieta renalna jest jednym z podstawowych elementów opieki nad psem lub kotem z przewlekłą chorobą nerek. Nie zawsze odpowiada jednak na wszystkie potrzeby konkretnego pacjenta. U jednego zwierzęcia konieczne może być dodatkowe ograniczenie wchłaniania fosforu, u innego uzupełnienie potasu, wsparcie apetytu albo dostosowanie podaży wybranych składników odżywczych.
Właśnie w tym miejscu pojawia się suplementacja. Nie powinna jednak polegać na dodawaniu do karmy kolejnych preparatów „na nerki” bez określonego celu. Każdy składnik powinien odpowiadać na konkretną potrzebę wynikającą z diety, badań laboratoryjnych i stanu zwierzęcia.
Najbezpieczniejszy model postępowania można ująć następująco:
dieta stanowi podstawę, suplementacja uzupełnia wybrane obszary, a badania pokazują, czy cały plan działa prawidłowo.
Dieta renalna zmienia całe codzienne żywienie. Kontroluje podaż fosforu, dostarcza odpowiednio dobraną ilość białka i energii, a także uwzględnia gospodarkę wodno-elektrolitową oraz równowagę kwasowo-zasadową.
Suplement działa znacznie węziej. Może dostarczać jeden składnik albo łączyć kilka substancji funkcjonalnych, ale nie zastępuje pełnoporcjowego pokarmu. Nie zapewnia całej dziennej energii, aminokwasów, tłuszczów, witamin i składników mineralnych potrzebnych psu lub kotu.
Aktualne zalecenia International Renal Interest Society podkreślają, że postępowanie w przewlekłej chorobie nerek powinno być dostosowane do konkretnego pacjenta i modyfikowane na podstawie kolejnych wyników. W rekomendacjach dieta kliniczna stanowi podstawowy element kontroli fosforu, a jelitowe bindery dodaje się wtedy, gdy samo żywienie okazuje się niewystarczające.
Oznacza to, że suplementacja nie powinna być próbą „naprawienia” przypadkowo dobranej diety. Jeżeli podstawowe żywienie zawiera dużo fosforu, dostarcza za mało energii albo nie jest kompletne, sama kapsułka lub proszek nie rozwiąże całego problemu.
Określenie „suplement nerkowy” jest bardzo szerokie. Dwa preparaty przeznaczone dla psów i kotów z obciążonymi nerkami mogą mieć zupełnie inne składy i zastosowania.
Przed wprowadzeniem suplementu warto więc odpowiedzieć na kilka pytań:
Innego postępowania wymaga podwyższony fosfor, innego niedobór potasu, a jeszcze innego utrata masy ciała lub brak apetytu. Podawanie jednego preparatu „na wszystko” może być wygodne, ale jego formuła nadal musi odpowiadać rzeczywistym potrzebom pacjenta.
Zgodnie z podejściem przedstawionym w wytycznych żywieniowych WSAVA plan żywieniowy powinien być indywidualny i obejmować nie tylko rodzaj karmy, lecz także kondycję ciała, masę mięśniową, choroby współistniejące oraz wszystkie dodatki podawane zwierzęciu.
Jednym z najczęstszych powodów łączenia diety renalnej z suplementacją jest potrzeba silniejszej kontroli fosforu.
Dieta renalna ogranicza ilość fosforu dostarczanego z całym jadłospisem. Binder działa natomiast w przewodzie pokarmowym: łączy się z częścią fosforu znajdującego się w konkretnym posiłku i ogranicza jego wchłanianie.
Najczęściej postępowanie jest wprowadzane stopniowo:
Binder nie powinien być traktowany jako zamiennik diety renalnej. Im więcej fosforu znajduje się w pokarmie, tym większe wymagania stawiane są substancji wiążącej. Lepsze efekty daje zwykle połączenie odpowiednio dobranej diety z binderem niż próba kompensowania nim bardzo wysokiej podaży fosforu.
W rekomendacjach IRIS bindery fosforu są wprowadzane po dietetycznym ograniczeniu fosforu, jeżeli jego stężenie nadal pozostaje zbyt wysokie. Preparat należy dzielić pomiędzy posiłki i mieszać z jedzeniem, a fosfor oraz wapń regularnie monitorować.
Binder może związać jedynie fosfor, z którym spotka się w przewodzie pokarmowym. Jeżeli zostanie podany długo przed jedzeniem albo kilka godzin po nim, jego działanie może być słabsze.
W praktyce powinien być:
Nie należy automatycznie podawać całej dziennej porcji bindera przy jednym posiłku, jeżeli zwierzę je kilka razy dziennie. Fosfor znajduje się w każdej porcji pokarmu.
Trzeba również uwzględnić przysmaki, gryzaki, podroby i produkty używane do podawania leków. Nawet dobrze dobrana karma renalna nie zapewni zakładanego ograniczenia fosforu, jeżeli znaczną część jadłospisu stanowią niekontrolowane dodatki.
Nie. Sposób podawania zależy od składu i celu preparatu.
Z jedzeniem powinny być podawane przede wszystkim substancje, które mają działać na składniki znajdujące się w karmie, szczególnie bindery fosforu.
Posiłek może być również właściwym momentem dla preparatów zawierających składniki rozpuszczalne w tłuszczach lub takich, które na pusty żołądek powodują dyskomfort. Zawsze należy jednak sprawdzić instrukcję konkretnego produktu.
Niektóre preparaty mogą być podawane pomiędzy posiłkami. Dotyczy to produktów, których działanie nie zależy od bezpośredniego kontaktu z fosforem obecnym w karmie.
Preparaty o właściwościach wiążących lub adsorpcyjnych mogą wpływać nie tylko na fosfor, lecz również na dostępność niektórych leków i innych składników. Dlatego często wymagają zachowania odstępu czasowego. Jego długość powinna wynikać z instrukcji produktu oraz zaleceń lekarza weterynarii.
Nie należy zakładać, że wszystkie preparaty „nerkowe” można wymieszać razem w jednej misce.
Suplementację należy dobierać do wyników i rzeczywistych potrzeb zwierzęcia.
W tym obszarze stosuje się substancje wiążące fosfor w przewodzie pokarmowym. Ich rodzaj ma znaczenie, ponieważ preparaty mogą być oparte między innymi na związkach wapnia, glinu, lantanu lub żelaza.
Produkty zawierające wapń mogą zwiększać jego całkowitą podaż. Jest to istotne szczególnie u kotów, u których może rozwinąć się hiperkalcemia. IRIS wskazuje, że przy stosowaniu binderów wapniowych oraz przy zmianach diety należy kontrolować nie tylko fosfor, lecz również wapń — w niektórych przypadkach najlepiej jego frakcję zjonizowaną.
U części kotów z przewlekłą chorobą nerek dochodzi do obniżenia stężenia potasu, ale nie występuje to u każdego pacjenta. Suplementacja „na wszelki wypadek” nie jest właściwa, ponieważ potas może być również prawidłowy albo podwyższony.
Decyzja powinna opierać się na badaniach i uwzględniać stosowane leki, nawodnienie oraz skład diety.
W bardziej zaawansowanej chorobie nerek może występować kwasica metaboliczna. Niektóre diety renalne mają właściwości alkalizujące, a wybrane suplementy zawierają dodatkowe źródła związków zasadotwórczych.
Takie składniki nie powinny być dodawane wyłącznie na podstawie rozpoznania choroby nerek. Potrzeba ich zastosowania zależy od wyników i aktualnego składu karmy.
Wieloskładnikowe preparaty mogą zawierać kwasy tłuszczowe omega-3, witaminę E albo inne substancje wspierające ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym.
Trzeba jednak pamiętać, że karma renalna może już dostarczać część tych składników. Dodatkową suplementację należy ocenić pod kątem całkowitej dawki, kaloryczności i tolerancji przewodu pokarmowego.
Niektóre preparaty zawierają prebiotyki, włókno pokarmowe, chitozan albo inne składniki działające głównie w jelitach. Mogą wspierać wybrane mechanizmy osi jelito–nerka, ale ich rola zależy od konkretnego składu i dawki.
W niewielkim, długoterminowym badaniu obejmującym 20 kotów z zaawansowaną przewlekłą chorobą nerek oceniano wieloskładnikowy preparat zawierający związki wapnia, chitozan i wodorowęglan sodu. U kotów otrzymujących preparat wraz z dietą renalną obserwowano spadek fosforu i wzrost stężenia wodorowęglanów. Badanie było małe i nie pozwala przenosić wyników na każdy suplement o podobnym opisie, ale pokazuje, że działanie należy oceniać na podstawie konkretnej formuły, a nie samego określenia „preparat nerkowy”. Opis badania jest dostępny w bazie PubMed.
Opiekun może nieświadomie połączyć karmę renalną, binder fosforu i dwa suplementy zawierające częściowo te same substancje.
Najczęściej należy zwrócić uwagę na sumowanie:
Przykładowo karma może mieć ograniczoną zawartość fosforu i zwiększoną podaż potasu, pierwszy suplement może zawierać węglan wapnia, a drugi dodatkowy potas i witaminę D. Każdy produkt oceniany osobno może wyglądać prawidłowo, ale ich połączenie niekoniecznie będzie odpowiednie.
Dlatego przed wprowadzeniem nowego preparatu należy zestawić pełny skład wszystkich stosowanych produktów — najlepiej w przeliczeniu na rzeczywistą porcję dobową.
Najbardziej praktyczne jest postępowanie etapowe.
Należy uwzględnić:
Przy każdym produkcie warto zapisać jedno zdanie:
„Podajemy go, ponieważ…”
Jeżeli nie można wskazać konkretnego celu, zasadność suplementacji wymaga ponownej oceny.
Szczególnie ważne są wapń, potas, witamina D, substancje wiążące fosfor i preparaty alkalizujące.
Binder podaje się z posiłkiem. Preparaty adsorpcyjne mogą wymagać odstępu od leków. Pozostałe suplementy stosuje się zgodnie z ich składem i instrukcją.
Jednoczesne rozpoczęcie nowej diety i kilku suplementów utrudnia ocenę, który element spowodował poprawę, biegunkę, zaparcie albo utratę apetytu.
Stopniowe wprowadzanie zmian jest szczególnie ważne u kotów, które łatwo mogą zniechęcić się do nowego zapachu lub konsystencji pokarmu.
Przejdź do sklepu Pro Salute i wybierz preparat będący uzupełnieniem codziennej opieki nad nerkami, układem moczowym i równowagą organizmu.
