Gdy u psa lub kota pojawiają się problemy z nerkami, jednym z pierwszych zaleceń często jest zmiana sposobu żywienia. Dla wielu opiekunów oznacza to po prostu zakup karmy oznaczonej jako „renal”. Sama nazwa nie wyjaśnia jednak, czym taka dieta różni się od zwykłej karmy i dlaczego może mieć tak duże znaczenie.
Dieta renalna nie jest wyłącznie karmą z mniejszą ilością białka. To sposób żywienia opracowany z myślą o kilku równocześnie występujących problemach: ograniczonej zdolności wydalania fosforu, zmniejszonej filtracji, podatności na odwodnienie, utracie apetytu, zaburzeniach elektrolitowych oraz gromadzeniu się produktów przemiany materii.
Jej zadaniem nie jest „wyleczenie” nerek ani przywrócenie utraconych nefronów. Odpowiednio dobrana dieta może jednak zmniejszać część obciążeń metabolicznych, pomagać utrzymać właściwe odżywienie i wspierać jakość życia zwierzęcia.
Nerki uczestniczą między innymi w usuwaniu zbędnych produktów przemiany materii, regulacji gospodarki wodnej i elektrolitowej oraz utrzymywaniu równowagi kwasowo-zasadowej. Kiedy ich sprawność się zmniejsza, organizm ma mniejsze możliwości dostosowywania się do składu codziennej diety.
Karma bytowa przeznaczona dla zdrowego zwierzęcia może dostarczać ilości fosforu, białka lub sodu, które są odpowiednie przy prawidłowej filtracji, ale nie muszą być optymalne dla pacjenta z przewlekłą chorobą nerek.
Dieta renalna jest więc formułowana tak, aby:
Proporcje poszczególnych składników różnią się pomiędzy karmami, dlatego nie każda dieta oznaczona jako renal będzie odpowiednia dla każdego pacjenta.
Jedną z podstawowych cech diety nerkowej jest kontrolowana zawartość fosforu. Przy zmniejszonej liczbie sprawnych nefronów organizm coraz trudniej usuwa jego nadmiar wraz z moczem.
Mniejsza ilość fosforu w pożywieniu oznacza, że mniej tego pierwiastka może zostać wchłonięte w przewodzie pokarmowym. Pomaga to ograniczyć obciążenie mechanizmów odpowiedzialnych za utrzymywanie równowagi pomiędzy fosforem, wapniem, parathormonem i FGF23.
Aktualne zalecenia International Renal Interest Society traktują dietę nerkową jako podstawowy sposób ograniczania podaży fosforu. Jeżeli mimo zmiany żywienia jego stężenie pozostaje zbyt wysokie, kolejnym elementem postępowania mogą być substancje wiążące fosfor w przewodzie pokarmowym. Wszystkie działania powinny być dostosowane do stadium choroby i odpowiedzi konkretnego pacjenta.
Nie oznacza to jednak, że najlepsza będzie dieta zawierająca najmniej fosforu ze wszystkich dostępnych produktów. Celem jest uzyskanie odpowiedniej równowagi, a nie obniżenie podaży pierwiastka za wszelką cenę.
To jedno z najczęstszych uproszczeń dotyczących żywienia pacjentów nerkowych.
Białko jest niezbędne do utrzymania mięśni, produkcji enzymów, hormonów i przeciwciał oraz prawidłowej regeneracji tkanek. Nie można go więc całkowicie wyeliminować. Jednocześnie jego przemiany prowadzą do powstawania związków azotowych, które organizm musi następnie przetworzyć i wydalić.
Diety renalne najczęściej zawierają umiarkowanie ograniczoną ilość dobrze przyswajalnego białka. Chodzi o to, aby dostarczyć go wystarczająco dużo do ochrony tkanek, ale nie zwiększać niepotrzebnie ilości produktów przemiany azotowej.
Samo określenie „dużo” lub „mało” nie jest jednak wystarczające. Znaczenie mają również:
U kota, który traci masę mięśniową i zjada zbyt mało karmy, dalsze ograniczanie białka bez zwiększenia podaży energii może nie przynieść oczekiwanych korzyści. W takich sytuacjach dieta musi zostać oceniona indywidualnie.
W przeglądzie dotyczącym żywienia kotów z przewlekłą chorobą nerek zwrócono uwagę, że korzyści diet renalnych wynikają z połączenia wielu zmian, natomiast dowody uzasadniające jeden uniwersalny poziom ograniczenia białka u każdego kota pozostają ograniczone. Publikacja jest dostępna w bazie PubMed.
Zwierzę z chorobą nerek może mieć okresowo gorszy apetyt. Przyczyną mogą być między innymi nudności, odwodnienie, zaparcia, zaburzenia elektrolitowe, stany zapalne w jamie ustnej albo pogorszenie ogólnego samopoczucia.
Jeżeli pies lub kot zjada zbyt mało energii, organizm zaczyna wykorzystywać własne zapasy. Z czasem może dochodzić do utraty tkanki tłuszczowej i mięśniowej. Rozkład własnych tkanek również zwiększa ilość produktów przemiany materii, które muszą zostać przetworzone przez organizm.
Dlatego karmy renalne są często bardziej skoncentrowane energetycznie. Pozwala to dostarczyć większą liczbę kalorii w mniejszej porcji. Jest to szczególnie istotne u zwierząt, które jedzą niewiele lub szybko tracą zainteresowanie posiłkiem.
Dobra dieta nerkowa nie jest więc wyłącznie dietą „ograniczającą”. Musi również skutecznie odżywiać pacjenta.
Tłuszcz jest skoncentrowanym źródłem energii, dlatego jego odpowiednia zawartość może pomagać dostarczyć potrzebną ilość kalorii bez konieczności podawania dużej objętości karmy.
W dietach renalnych często stosuje się także długołańcuchowe kwasy tłuszczowe omega-3, przede wszystkim EPA i DHA. Ich obecność jest jednym z elementów szerszego podejścia żywieniowego do pacjenta nerkowego.
Nie należy jednak zakładać, że sam dodatek oleju rybiego zastąpi kompletną dietę renalną. Korzyści obserwowane w badaniach dotyczą całego sposobu żywienia, a nie jednego wyizolowanego składnika.
Samodzielne dodawanie dużych ilości tłuszczu również nie zawsze jest właściwe. U pacjentów z zapaleniem trzustki, hiperlipidemią albo nadwagą wymaga to dodatkowej ostrożności.
Dieta renalna uwzględnia także składniki, które wpływają na gospodarkę wodno-elektrolitową.
Zawartość sodu jest najczęściej kontrolowana, ale nie powinna być gwałtownie i skrajnie ograniczana bez wyraźnego wskazania. W aktualnych zaleceniach IRIS zaznaczono, że samo zmniejszenie ilości sodu w diecie nie jest wystarczającym sposobem leczenia nadciśnienia, a ewentualne zmiany powinny być wprowadzane stopniowo.
U części zwierząt, szczególnie kotów, wraz z moczem może być tracona zwiększona ilość potasu. Z tego powodu karmy nerkowe często uwzględniają jego odpowiednią podaż. Nie oznacza to jednak, że każdy pacjent wymaga dodatkowej suplementacji — u niektórych zwierząt potas może być prawidłowy albo podwyższony.
W przewlekłej chorobie nerek może również rozwijać się kwasica metaboliczna. Odpowiednio opracowana dieta pomaga ograniczać obciążenie kwasami i wspiera utrzymanie prawidłowej równowagi kwasowo-zasadowej.
Właśnie dlatego nie należy wybierać karmy wyłącznie na podstawie jednego parametru, takiego jak procent białka. Liczy się cały profil żywieniowy.
Mokra karma zawiera więcej wody, dlatego może pomagać zwiększyć jej dzienne pobranie. Ma to znaczenie zwłaszcza u zwierząt, które produkują duże ilości rozcieńczonego moczu i nie zawsze uzupełniają wszystkie straty poprzez picie.
Nie oznacza to jednak, że sucha karma renalna jest automatycznie niewłaściwa. Jeżeli zwierzę dobrze ją toleruje, zjada odpowiednią ilość i ma stały dostęp do świeżej wody, może być elementem skutecznego żywienia.
W praktyce można stosować:
Najważniejsze jest to, aby zwierzę faktycznie jadło odpowiednią ilość kompletnej diety i pozostawało prawidłowo nawodnione.
Dieta renalna działa jednocześnie w kilku obszarach. Ogranicza fosfor, dostosowuje ilość białka, zwiększa koncentrację energii i uwzględnia zmiany elektrolitowe. Z tego powodu jej znaczenia nie należy sprowadzać do pojedynczego parametru.
W kontrolowanym badaniu kotów z przewlekłą chorobą nerek dieta renalna wiązała się z mniejszą liczbą przełomów mocznicowych i zgonów związanych z chorobą nerek w porównaniu ze standardową dietą bytową. Szczegóły badania opisano w publikacji „Clinical evaluation of dietary modification for treatment of spontaneous chronic kidney disease in cats”.
W badaniu obserwacyjnym koty otrzymujące specjalistyczną dietę weterynaryjną miały dłuższą medianę przeżycia niż koty, które nie były nią żywione. Wyniki są dostępne w pracy „Survival of cats with naturally occurring chronic renal failure”. Ponieważ było to badanie obserwacyjne, nie należy przypisywać całej różnicy wyłącznie diecie, ale wyniki wspierają jej znaczenie w długoterminowym postępowaniu.
Korzyści oceniano również u psów. W randomizowanym badaniu klinicznym dieta nerkowa była skuteczniejsza od standardowej karmy bytowej w ograniczaniu kryzysów mocznicowych i śmiertelności u psów z przewlekłą niewydolnością nerek. Opis badania można znaleźć w PubMed.
Nie oznacza to, że każda karma renalna będzie działała identycznie ani że u każdego pacjenta efekt będzie taki sam. Badania pokazują jednak, że prawidłowo dobrane żywienie jest jednym z najważniejszych elementów kompleksowej opieki nad psem lub kotem z przewlekłą chorobą nerek.
Przejdź do sklepu Pro Salute i wybierz preparat będący uzupełnieniem codziennej opieki nad nerkami, układem moczowym i równowagą organizmu.
